3 . عقايد و اعمال . 4 . عقل و نقل . 26 . رجوع شود به كتاب سرنوشت بشر . 27 . آقاى صدر واثقى در يادداشتهاى خود دربارهء سيد جمال الدين اسدآبادى ، ترجمهء مقاله اى از سيد جمال دربارهء قضا و قدر [ را ] به قلم شخصى به نام سيد ابوالقاسم فرزانهء يزدى نقل مىكند ( به طور خلاصه ) . آن مقاله را در چهارده صفحه از كتابخانهء مدرسهء سپهسالار فيش 4535 نقل مىكند . ظاهراً اين مقاله از مجلهء عروة الوثقى ترجمه شده ( به خود « عروة الوثقى » مراجعه شود ) . در آن مقاله مقدمتاً مىگويد كه : . بسيارى از عقايد و افكار پاك كه قاعدهء كمالند وقتى بر نفوس پليد و مبتلا به صفات زشت و خيالات واهى عرضه شود آلوده مىگردد و خود عاملى ديگر براى كارهاى زشت ديگرى مىشود . بى خبران گمان مىكنند كه خاصيت آن عقيده اين آثار زشت است ، نمىدانند تقصير آن عقيده نيست بلكه آن روحيهء پليد و ضمائم آن عقيده و بالاخره عدم قابليت محل ، اينچنين تأثير معكوس بخشيده است . سرچشمهء تحريفات در اصول اديان و بدعتها در مذهب حقه همين امر است . . . . عقيده به قضا و قدر يكى از آن عقايد حقه است كه مورد اشتباه و موضوع بىخبرى جاهلان است . غافلان فرنگى گمانهاى خطا بردند و گفتند اعتقاد به تقدير در ميان هر ملتى شايع و راسخ گردد ، همت و قوّت و شجاعت و ديگر فضايل از ميان آن ملت رخت برمىبندد و صفات ناپسنديدهء مسلمين همه نتيجهء اعتقاد به قضا و قدر است . مسلمين ، امروز بينوا و تهيدست و در قواى نظامى و سياسى ضعيفتر از ملل فرنگ شده‌اند و فساد اخلاق و دروغ و نيرنگ و كينه و دشمنى و تفرقه